Gündemi izleme kılavuzu

Suriye’deki çatışma 5 Mart’ın gölgesinde sürecek

HAKAN ÇELENK

Milli Savunma Bakanlığı cumartesi günü Bahar Kalkanı operasyonunu başlattığını açıkladı. Suriye’ye Soçi mutabakatı sınırlarına çekilmesi için verilen sürenin son gününe denk gelmesi nedeniyle şaşırtıcı değildi. O yüzden savaşın rutininin bir parçası olarak sunulsa da bir hafta öncesine göre sahadaki manzara iki günde kökten değişti. Hafta başı itibarıyla olayları yani bir gözlükle bakılması gerekiyor. Değişenleri, olası sonuçlarını madde madde madde anlatalım.

Harekatın ilk iki gününü nasıl okumalıyız?

TSK’nın SİHA’ları çok etkili görünüyor ve hava gücü eksiğini bir nebze dengelediler. İki günde TSK destekli Suriye Milli Ordusu İdlib güney cephesinde 15 kilometre uzunluk, 8 kilometre derinliğinde bir kuşağı geri aldı.

İlerleme büyük mü?
Hayır. Çünkü hedef Suriye ordusunu kuşatmadaki 7 TSK gözlem noktasının gerisine ittirmek. Bu da yaklaşık 50 kilometre uzunluk, 20-30 kilometre arasında değişen derinlikte Suriye ordusunu geri ittirmek demek. TSK halen hedeften çok uzakta. Hava desteği sınırlı Bahar Kalkanı’nı aylarca konuşma ihtimalimiz var.

Harekatın diplomasisini izlerken nelere dikkat edilmeli?
Elbette 5 Mart’taki yüz yüze Erdoğan-Putin görüşmesi en kritik dönemeç. Şunu unutmayın, liderler seviyesinde bir görüşme ayarlanabilmesi bile bazı ön görüşmelerle yakınlaşma zemininin oluştuğunu gösterir ve uzlaşma umut olarak algılanır. Ancak İranlı milislerin sahadaki varlığı nedeniyle Tahran’ın tavrını da izlemelisiniz.

Rusya ile üzerinde tartışılan uzlaşma noktaları neler?
Rusya’nın Suriye hava sahasını TSK’ya açmış olabileceği konuşuluyordu. Ancak dün gece Moskova’dan gelen açıklama “Suriye ordusu hava sahasını koruyacak” şeklinde. Bu, “Rusların hava sahasını bizzat korumaktan çekilmesi ve TSK ile Suriye ordusunun hava sahasında baş başa bırakması anlamına mı geliyor” izleyeceğiz. Ayrıca Soçi mutabakatı uyarınca M-4 , M-5 yollarını Türk-Rus ortak devriyesinin birlikte denetlemesi de uzlaşma sağlanma ihtimali olan bir nokta olarak kulislerde konuşuluyor. 5 Mart’ta olası bir ateşkes çıkma ihtimali de sahadaki çarpışmayı etkiliyor. Taraflar elde edecekleri statükonun ateşkes sonrası korunma ihtimali ve pazarlık payını artıracağı düşüncesiyle mümkün olduğunca çok toprak elde ederek zirveye gitmeyi umuyor.

Rusya ile cepheden düşman olma ihtimalini hangi gelişmelere göre değerlendireceğiz?
On binlerce eli silahlının karşı karşıya olduğu daracık İdlib coğrafyasında bir kıvılcım her şeyi berbat edebilir. Siz siz olun “Düzlüğe çıktık” diye kesin analizler parçalamadan bir daha düşünün. İpleri kopartacak olan asıl gelişmeyi okumak içinse, makro politikalardan çok Moskova’ya tepki ile ulus olarak Rusları hedef almayı karıştıranları izleyin. Bkz. Anketçi Adil Gür’ün canlı yayında “Ruslardan başka türlü dost olur” demesi, “Katil Ruslar” başlıkları ve söylemleri. Aynı şekilde Rus devlet medyasının Hatay’ı gündeme getiren haberi ve Moskovalı yorumcuların geçmişte Rusya’nın Osmanlı’ya karşı aldığı zaferleri güncellemesi. Bu tip söylemlerin artması “Düşman olma” ihtimalini değerlendirmemiz için asıl done olacak.

Suriye’den haber akışı sağlıklı mı?
“Değil”. Haberler genelde iki tarafın resmi bilgi kanallarından ya da saha kaynaklarından gelen teyitsiz Tweet’lerden yapılıyor. Pazar günü düşürülen TSK SİHA’sını Suriye’ye ait diye duyuran AA’nın bir süre sonra haberini geri çekmesi tipik bir örnek. O haberin kaynağı uçak enkazından fotoğraf veren teknik bilgisi yetersiz cihatçıların tweetleriydi. Başka bir örnek de 33 şehidin verildiği gece sosyal medyada sayının yüzlerce olduğunu söyleyen saha kaynakları ve manipülatörlerdi. Şu net ki anlık savaş haberleri yüksek yüzdelerle yanlış çıkıyor. Profesyonel olmayan okurun kendisini bunlara maruz bırakmaması gerekiyor. Bir tavsiye: Savaş haberlerinin detaylarını illa izlemek istiyorsanız 24 saat bekleyin. Ertesi gün tüm taraflar mecburen aynı çizgiye geliyor.

Yeni sayacımız: Sınır aşan göçmenler
Gündemi izlemek hiç bu kadar sayılara bağlı olmamıştı. Sayılar, medyada genelde olumsuz haberlerle ilgilidir. Ne yazık ki saymaya mecburuz. Medya ve devlet kurumları, s

on dönemde deprem kayıplarını, şehitlerimizi saydık. Son dönemde Suriye savaşında karşı tarafın kayıplarını saymak ekranlarda oldukça revaçta ve olayın doğası. Ancak artık sıra dışı bir sayacımız var. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu Türkiye’nin geçişlerini serbest bıraktığı göçmenlerin sayılarını düzenli olarak açıklıyor. Avrupa basını da konuya üst gündem maddeleri arasında yer veriyor. İzlenecek endişe noktası ise ırkçılık. Yunanistan’da şimdiden saldırılar başladı. Bizde ise Elbistan örneğinde olduğu gibi Suriyelilere yönelik “gidin” baskısı başlıyor gibi. Suriye iç savaşının gerginliği içeriyi de etkileme eğiliminde. Provokasyonlara karşı aman dikkat!

Koronavirüs gezegeni fiziksel olarak etkiliyor
Belki de ikinci dünya savaşından bu yana hiçbir olay yakın tarihte gezegenimizi tek bir gündem maddesinde bu seviyede birleştirmemişti. Tüm gezegen olarak koronavirüs sayacının başına oturmuş bakıyoruz. Sabah itibariyle 67 ülkede görülmüş durumda. Sürekli değişen sayacı sitesinden izleyebilirsiniz. Bu yazıda ‘dünya’ yerine ‘gezegen’ sözcüğünün kullanılmasının bir sebebi var. NASA, koronavrüs nedeniyle gezegenin azot dioksit seviyesinde ciddi azalma tespit etti, ve uydu fotoğraflarından net kanıtlar sundu. Hemen kaygılanmayın, çünkü gelişme gezegen için olumlu. Sebep Çin’in dev sanayi bölgesinde aldığı önlemler nedeniyle üretimin, dolayasıyla azot diyoksidin azalması. NASA’ya göre Çin, fabrikaları kapatarak insan ırkı için tarihte doğa ile ilgili en büyük adımın attı. Gezegenin en kalabalık kentlerinden New York’ta da ilk vaka görüldü. Dünyanın en büyük ekonomisi ABD’nin iki okyanus kıyısında ve tam göbeğinde yeni virüs vakaları patlamaya başladı. En son Alabama manşetlerde. Washington Post, virüs kadar dedikodusunun da kaos yaratma potansiyelinden söz ediyor. Haklı olabilirler, sakin olmakta fayda var. İktisat dünyası Ortadoğu ve ekonomik savaşları unutmuş, bir numaralı gündem maddesi olarak virüs grafiklerini izliyor.

‘Türkiye’de virüs nasıl çıkmaz’ sorusuna yanıt aranıyor
Hayır, şüpheli bir belge elde edemedik ama başlıktaki sorunun zemini yok değil. Türkiye’nin 1 Mart sabahı itibarıyla koronavirüsün görülmediği iki komşusu kaldı, Bulgaristan ve Suriye. Komşumuz İran, Çin’den sonra virüsün en fazla yayıldığı ülke. İran, 16 milyonluk İstanbul’a en çok turist gönderen ikinci ülke. 2019’ta yaklaşık 900 bin İranlı geldi. Virüsün görüldüğü Ermenistan’ın sadece 3 milyon, Gürcistan’ın 3.7 milyon nüfusu var. 600 bin nüfuslu Avrupa ülkesi Lüksemburg’a uğrayan virüs, nüfusu göçmenlerle birlikte 90 milyona dayanan Türkiye’yi nasıl es geçer! Sakın, Sağlık Bakanlığı’nın vakaları gizlediğini yazacağımı sanmayın. Bu yönde bilgi yok ve bürokraside kayda geçen bir tespit saklanmaz, saklanamaz. Ancak tatmin edici veriler bakanlık tarafından açıklanmazsa, dedikodu gazetesinin manşetleri öne çıkacak. Beklenen veri şudur: Kaç kişiye tahlil yapıldı? Tahlil sayısı azsa virüsü tespit ihtimaliniz de düşüyor. Örneğin virüsün en fazla bela olduğu ülkelerden İtalya’da tahlil yapılan kişi sayısı 22 bini buldu. Tek tük negatif tahlil sonuçları değil, tahlil sayısı dedikodulara bir yanıt oluşturacak.

Birinci sayfa ve manşetler rehberi
Gazetelerin tamamında savaşla ilgili gelişmeler birinci sayfalarda. Sabah, Yeni Şafak, Akşam ve Takvim TSK’nın başarılarını öne çıkarırken, Hürriyet Avrupa kapısına dayanan mültecilere odaklanmış. Milliyet ve Posta ise iki bakış arasında manşet sürmanşet dengesi kuruyor. Sözcü ‘Artık kimse ölmesin’ diyen şehit yakını devasa bir manşetle yukarı taşırken, Cumhuriyet manşet kutusu olarak vitrinin önemli yerine, Birgün sürmanşete koymuş. Cumhuriyet birinci manşet dahil 1. sayfanın büyük bölümünü analiz yapan uzman ya da -haberlere ayırmış. Birgün’ün liderler zirvesi için manşete çıkan analizi “Putin gelmedi Erdoğan gidiyor. Aydınlık zirve nedeniyle sevincini gizleyememiş: “Çözüm bu zirvede.” Sabah ve Akşam, şehitliği yücelten haberleri görünür yerde koymaya özen göstermiş. Yeni Akit manşette Bahar Kalkanı’nı överken, birinci sayfada “Haçlının kapısı hainlere açık mazlumlara kapalı”, “Moskof’tan dost olmaz” başlıklarıyla Batı ve Rusya düşmanlığı arasında denge kurmuş. Yeniçağ tüm birinci sayfa başlıklarını düz üslupla sunmuş. Karar’ın çatışma ve 5 Mart zirvesine ilişkin manşetten teşhisi, masaya kadar sahada savaş. Evrensel tamamen tampon bölgedeki sivillere odaklanmış.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

@hakancelenkk

 

 

 

 

 

Cumhurbaşkanı adaylığı yarışı CHP’de erken başladı

Bu kadar spekülasyon canımıza tak etti. Bütün amaç bizim içimizde bir tartışma yaratıp moralimizi düşürmek CHP’nin gündeminde Abdullah Gül diye bir isim olmadı, şimdi de yok, olmayacak da…” 25 Nisan 2018’de CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel, 11. Cumhurbaşkanı Abdullah ...

Devletin bayramını bitirmekten halkın bayramını yasaklamaya giden yol

Türk Dil Kurumu’nun sözlüğü, bayram sözcüğünü “Millî veya dinî bakımdan önemi olan ve kutlanan gün veya günler” diye tanımlamış. İkinci bir anlam olarak da ‘Kutlanan gün’, ‘Sevinç, neşe’ diyor. “Kutlama” sözcüğünün karşılığı olarak da TDK “Mutlu bir olaya sevinildiğini ...

Sürü bağışıklığına beklenenden daha yakınız

Koronavirüse bugün enfekte olsanız 2 ile 14 gün arasında belirtileri hissetmeye başlarsınız. Eğer durumunuz ölümcül hale gelirse enfekte olduktan ortalama 15 ile 20 gün sonra yaşamınızı yitirirsiniz. Bu satırları okuduğunuz şu dakikalarda hastalığa dünyada çözüm bulunsa bile tedavinin ...