8 Mart, sadece bir kutlama değil, aynı zamanda tarihin eksik yazılan sayfalarını düzeltme ve hak arama günü. Bilim dünyasında kadınların başarılarının sistematik olarak görmezden gelinmesi veya erkek meslektaşlarına atfedilmesi durumu, literatürde “Matilda Etkisi” olarak bilinir.

İşte o “güçlü erkeklerin” ardına gizlenmeye çalışılan ama tarihin akışını değiştiren o isimler…

Matilda etkisi nedir?

Bu terim kadın bilim insanlarının başarılarının sistematik olarak yok sayılması, küçümsenmesi veya erkek meslektaşlarına atfedilmesi önyargısını tanımlar. Adını 19. yüzyılda kadınların icatlarının ellerinden alındığını ilk kez haykıran Amerikalı hak savunucusu Matilda Joslyn Gage’den alır. 1993 yılında bilim tarihçisi Margaret W. Rossiter tarafından kavramsallaştırılan bu terim bilimin “erkek egemen” tarih yazımına başkaldırıdır.

Mileva Maric: Einstein’ın matematik hafızası

Albert Einstein’ın ilk eşi Mileva Marić sadece bir hayat arkadaşı değil, aynı zamanda parlak bir fizikçiydi. Einstein’ın meşhur görelilik kuramı üzerine çalıştığı yıllarda, teorilerin karmaşık matematiksel hesaplamalarını Mileva’nın yaptığına dair güçlü kanıtlar bulunuyor. Ancak tarih onu “başarılı bir erkeğin arkasındaki kadın” olarak etiketleyip bilimin dışına itti.

Rosalind Franklin: DNA’nın çalınan fotoğrafı

Biyoloji dünyasının en büyük hırsızlıklarından biri Rosalind Franklin’e karşı işlendi. DNA’nın çift sarmal yapısını kanıtlayan “Fotoğraf 51” kodlu röntgen görüntüsünü elde eden Franklin’di. Ancak bu veri, rızası olmadan James Watson ve Francis Crick’e sızdırıldı. Watson ve Crick bu sayede Nobel alırken, Franklin’in adı ödül töreninde dahi anılmadı.

Lise Meitner: Nükleer fisyonun gerçek annesi

Nükleer fisyonu keşfeden ekibin başında yer almasına rağmen 1944 Nobel Kimya Ödülü sadece erkek ortağı Otto Hahn’a verildi. Meitner hayatı boyunca nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanılmasını savundu ancak hak ettiği kürsüye hiçbir zaman oturtulmadı.

Joceyln Bell Burnell: Pulsarları buldu, ödülü hocası aldı

1967 yılında radyo pulsarlarını keşfeden genç bir lisansüstü öğrencisiyken bu devrim niteliğindeki keşif için verilen Nobel Fizik Ödülü danışmanı Antony Hewish’e gitti. Burnell bilim dünyasındaki bu cinsiyetçi tutuma karşı vakur duruşunu hiç bozmadı, ancak adı “unutulanlar” listesinin en başına yazıldı.