Amerika ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı savaşta çok kritik aşamalardan birine gelindi. Amerikan Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılması için 21 Marttan beri İran’a ültimatomlar ve süreler veriyor. Bu süreler süreç içinde defalarca uzatıldı, Trump her seferinde İran ile müzakerelere şans vermek istediğini söyledi, İran ise ABD ile bir pazarlık yapıldığını inkar etti.

Pakistan, Türkiye ve Mısır’ın başını çektiği ülkeler, ABD ile İran arasındaki çatışmaların durması için arabuluculuk yapıyor. Bu arabuluculuk temasları sonunda İran’ın 10 maddelik bir ateşkes önerisini ABD’ye sunduğu ilk kez İran medyası tarafından da doğrulandı.

Ancak bu teklif ABD Başkanı tarafından “yetersiz” bulundu. Trump, İran’ın süresinin ABD’nin Doğu yakası saatiyle salı günü 20.00’de dolacağını söyledi.

Başkan Trump Pazartesi günü, ABD ve İran arasındaki arabulucular tarafından ortaya konan ateşkes önerisinin “önemli bir adım” olduğunu söyledi, ancak Salı akşamı bir anlaşma için belirlediği son tarih yaklaşırken bunun “yeterli olmadığını” da belirtti.

İran ise, herhangi bir ateşkes önerisini reddederek, herhangi bir barış planının düşmanlıkların tamamen sona ermesini içermesi gerektiğini savundu. Yetkililer, Pakistan ve diğer bölgesel ülkeler tarafından koordine edilen diplomatik görüşmelerin devam ettiğini, ancak savaşın sona ermesinin nasıl olması gerektiği konusunda çok az anlaşmaya varıldığını söyledi.

İran devlet medyasına göre, İran Pazartesi günü ABD ve İsrail ile olan savaşı sona erdirmek için 10 maddelik bir teklif sundu. Plan, çatışmada başlıca arabulucu rolünü üstlenen Pakistan tarafından iletildi, ancak Başkan Trump’ın Salı akşamı İran’a yönelik yeni saldırılar için belirlediği son tarihten önce önemli sorunları çözmesi pek olası görünmüyor.

Hassas müzakereleri görüşmek üzere isminin açıklanmasını istemeyen iki üst düzey İranlı yetkili, teklifin İran’a tekrar saldırılmayacağına dair bir garanti, Lübnan’daki Hizbullah’a yönelik İsrail saldırılarının sona ermesi ve tüm yaptırımların kaldırılmasını içerdiğini söyledi.

Karşılığında İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçen önemli denizcilik yoluna uyguladığı fiili ablukayı kaldıracaktı. İran ayrıca, boğazın karşısında yer alan Umman ile paylaşacağı, gemi başına yaklaşık 2 milyon dolarlık bir ücret uygulayacaktı. Plana göre İran, doğrudan tazminat talep etmek yerine, Amerikan ve İsrail saldırılarıyla tahrip edilen altyapıyı yeniden inşa etmek için bu gelirden payını kullanacaktı.

Başkan Trump’ın Pazartesi günü basın toplantısında açıkladığına göre Amerika bu teklifi yeterli bulmadı.

Eğer İran Salı akşamına kadar Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı kabul etmezse, Trump, köprüleri, enerji santrallerini ve diğer sivil tesisleri hedef alan ve kendi ifadesiyle İran’ı “taş devrine geri gönderecek” büyük bir saldırı başlatmakla tehdit etti. Ancak başkan son haftalarda kendi koyduğu süreleri de uzattı ve dünyanın dört bir yanındaki diplomatlar, Trump’ın tekrar bu saldırıyı ertelemenin bir yolunu bulup bulamayacağını veya bu sefer devasa bir çatışmaya yol açabilecek bir planı uygulayıp uygulamayacağını merak ediyordu.

“Ordumuzun gücü sayesinde, İran’daki her köprünün yarın gece saat 12’ye kadar yerle bir edileceği, İran’daki her elektrik santralinin yanarak, patlayarak ve bir daha asla kullanılmaz hale geleceği bir planımız var,” dedi Trump Pazartesi öğleden sonra Beyaz Saray’da gazetecilere. “Yani saat 12’ye kadar tamamen yıkım.”

Burada Trump’ın koyduğu son süre ile ilgili de bir kafa karışıklığı var. Konuşmasında açık açık “Saat 12’ye kadar” dedi ama aslında süreden kastı Amerika’nın Doğu Yakası saatiyle Salı akşamı saat 20.00. Bu da Türkiye saatiyle Çarşamba sabahı 03.00, İran saatiyle ise çarşamba sabahı 04.30 oluyor.

Beyaz Saray, İran’ın teklifinin ayrıntıları hakkındaki soruları yanıtlamayı reddederek, sadece Trump’ın seçeneklerini değerlendirdiğini söyledi.

Başkan, ABD’nin İran’ın sivil altyapısına yönelik saldırılarının savaş suçu teşkil edebileceği olasılığı hakkındaki bir soruyu geçiştirdi. İran, Trump’ın tehdit ettiği saldırıları gerçekleştirmesi halinde güçlü bir şekilde misilleme yapacağını söyledi.

İran askeri sözcüsü İbrahim Zolfaghari Pazartesi günü yaptığı açıklamada, “Sivil hedeflere yönelik saldırılar tekrarlanırsa, saldırı ve misilleme operasyonlarımızın sonraki aşamaları çok daha ezici ve kapsamlı bir şekilde gerçekleştirilecektir” dedi.

Başkan, ABD’nin bu yola girmek istemediğini ve bir anlaşmaya varabilirlerse İran’ın yeniden inşasına yardım etmeyi düşüneceğini söyledi. ABD’nin “karşı tarafta aktif, istekli bir katılımcı” ile çalıştığını belirtti.

“Yarına kadar süreleri var,” dedi. “Şimdi ne olacağını göreceğiz. Size söyleyebilirim ki, iyi niyetle müzakere ediyorlar. Öğreneceğiz.”

Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance’in; Özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner de görüşmelerde yer aldığını söyledi. Yüz yüze görüşmelerin gerçekleşmesi halinde katılması beklenen Vance’in, Başbakan Viktor Orban’a destek vermek için Salı günü Macaristan’da olması planlanıyor. Yetkililer, İranlı yetkililer görüşmeyi kabul ederse Vance’in seyahatini görüşmeler için değiştirebileceğini söyledi.

Ancak yetkililer, iki taraf arasında çok sınırlı doğrudan temas olduğunu ve Pakistan’ın kilit arabulucu rolünü üstlendiğini söyledi. Trump, müzakerelerdeki en büyük zorluklardan birinin İran’ın iletişim eksikliği olduğunu dile getirdi.

Pakistan, Türkiye ve Mısır daha önce 45 günlük bir ateşkes önerisi sundu, ancak İran çatışmalarda geçici bir duraklamayı reddetti ve Beyaz Saray yetkilileri Trump’ın öneriyi onaylamadığını söyledi.

İran devlet medyasına göre, İran, Pakistan’a savaşı sona erdirmek için 10 maddeden oluşan kendi önerisini iletti. Devlet haber ajansı IRNA, önerinin “Cumartesi ve Pazar günleri batı ve orta İran’daki gelişmelerden” sonra yapıldığını ve bu gelişmeleri ABD operasyonunun “felaket bir başarısızlığı” olarak nitelendirdi. Cumartesi günü İran tarafından düşürülen savaş uçağının pilotu, ABD Özel Harekat güçleri tarafından riskli bir görevle kurtarıldı.

İran devlet medyası önerinin tamamını detaylandırmadı, ancak dahil edilen bazı koşulları veya konuları belirtti. Açıklamada, bunların arasında Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş protokolünün de bulunduğu belirtildi. Ayrıca İran’ın yaptırımların kaldırılması ve yeniden yapılanma talepleri de özetlendi.

İran ile diplomatik görüşmelerde yer alan bölgesel bir Arap güvenlik yetkilisi, ülkenin savaşın yeniden başlamayacağına dair garantiler sunan düşmanlıklara tamamen son verilmesini, yaptırımların yeniden uygulanamayacağına dair garantilerle birlikte tamamen kaldırılmasını ve savaşta meydana gelen yıkım için tazminat ödenmesini talep ettiğini doğruladı.

Bağdat ve Tahran arasında görev yapmış eski İranlı diplomat Amir Mousawi, İran’ın ayrıca Hürmüz Boğazı’nın “İran-Umman ortak yönetimi altında” işletilmesini önerdiğini söyledi.

Umman Dışişleri Bakanlığı, boğazın yeniden açılması konusunda İran ile görüşmeler yapıldığını doğruladı.

Plan hakkında bilgilendirilen Mousawi, planın Kongre tarafından onaylanacak bir yasa ile savaşın resmen sona erdirilmesini ve ABD’nin “ABD Kongresi ve Birleşmiş Milletler tarafından onaylanması gereken” bir savaş tazminatı teklif etmesini öngördüğünü ekledi.

“Bu koşulların Kongre tarafından onaylanması ve uygulanmasının uluslararası-Amerikan bir şemsiye altında garanti altına alınması gerekiyor, çünkü Trump ve yönetimine güvenmiyorlar,” dedi.