ABD ve İran arasındaki kırılgan ateşkes ilk gününde iyi sınav verdi. Her iki taraf da Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılması planları ve diplomatik süreçteki sonraki adımlar konusunda derin bir belirsizlik varken kendilerinin savaşta zafer elde ettiğini öne sürdü.
Başkan Trump, haftalarca Tahran’ın “koşulsuz teslimiyetini” talep ettikten sonra Çarşamba günü ABD’nin “İran ile yakından çalışacağını” söyledi. Pakistan’ın arabuluculuğuyla sağlanan anlaşmanın açıklanmasının ardından İranlı yetkililer zafer kazanmış gibi görünüyordu; ülkenin birinci başkan yardımcısı Muhammed Rıza Aref, sosyal medyada Trump’ın İslam Cumhuriyeti hükümetini yok etme girişiminde başarısız olmasının ardından “İran dönemi”nin başladığını söyledi. İran, müzakereler devam ederken boğazın açık kalacağını belirtti.
Trump’a göre İran nükleerden vazgeçti bile
ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ülkesi ile İran arasında yürütülen müzakere sürecini değerlendirdi.
“İran ile gümrük vergileri ve yaptırımların hafifletilmesi konusunda görüşüyoruz ve görüşmeye devam edeceğiz. 15 maddenin çoğu üzerinde zaten anlaşmaya varıldı” ifadelerini kullanan Trump, İran’ın “oldukça verimli bir rejim değişikliği geçirdiğini tespit ettiklerini” savundu.
Trump, İran ile yakından çalışacaklarını belirterek “Uranyum zenginleştirmesi olmayacak ve ABD, İran ile işbirliği yaparak, derine gömülmüş olan tüm (B-2 bombardıman uçakları) nükleer ‘tozu’ kazıyıp çıkaracaktır. Bu, şu anda ve geçmişte de çok titiz bir uydu gözetimi (Uzay Kuvvetleri) altındadır. Saldırı tarihinden beri hiçbir şeye dokunulmamıştır” ifadelerini kullandı.
Paylaşımında Trump, İran’a askeri silah tedarik eden ülkelerin ABD’ye sattıkları tüm malların “derhal yüzde 50 gümrük vergisine tabi tutulacağını” ve bu uygulamanın ivedilikle yürürlüğe gireceğini vurguladı.
Hegseth: İran ateşkes için yalvardı
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine, Pentagon’da düzenledikleri basın toplantısında İran ile sağlanan ateşkes ve askeri operasyonlara ilişkin dikkat çekici açıklamalarda bulundu.
Hegseth, İran’ın ateşkes için “yalvardığını” öne sürerek, ABD’nin yürüttüğü “Operation Epic Fury” adlı operasyonun “tarihi ve ezici bir askeri zafer” olduğunu savundu.
ABD Başkanı Donald Trump’ın bu süreçte “tarih yazdığını” dile getiren Hegseth, Washington yönetiminin İran’a karşı “kesin üstünlük sağladığını” öne sürdü.
Hegseth, İran’ın füze, roket, fırlatma sistemleri ve insansız hava aracı üretim kapasitesinin ciddi ölçüde zayıflatıldığını iddia etti.
ABD’nin gerekmesi halinde İran ekonomisini “dakikalar içinde felç edebilecek güce sahip olduğunu” söyleyen Hegseth, buna rağmen Trump’ın “merhamet göstermeyi tercih ettiğini” öne sürdü.
Hegseth, İran’ın sahip olmaması gereken nükleer materyallerin ortadan kaldırılacağını ve tesislerin sürekli uydu gözetimi altında tutulduğunu belirtti.
Pentagon’un “şimdilik görevini tamamladığını” ifade eden Hegseth, ABD ordusunun İran’ın anlaşma şartlarına uymasını sağlamak için hazır beklediğini söyledi.
Açıklamada, askeri seçeneklerin masada kalmaya devam ettiği mesajı verildi.
Hegseth ayrıca, ABD’nin askeri kapasitesine vurgu yaparak müttefik ülkelere dolaylı bir mesaj verdi:
“Sözde müttefiklerimiz gerçek gücün neye benzediğini gördüler. Bundan ders çıkarmalılar.”
İran’da zafer kutlamaları
Nasıl Amerikan Başkanı ve Savunma Bakanı zafer ilan ediyor, İran’ın adeta teslim olduğunu öne sürüyorsa, benzer bir durum da İran’da yaşanıyor.
Sosyal medyada mesaj veren pek çok İranlı yetkili Amerika’yı dize getirdiklerini söylüyor. Çarşamba sabaha karlı yürürlüğe giren ateşkesin ardından devlet kanalları halkı Tahran’daki İnkilap Meydanı’na zafer kutlamasına çağırdı. Kutlamaya ciddi bir kalabalık geldi, İran bayraklarıyla sevinç gösterileri yaptı, zafer sloganları atıldı.
Hürmüz henüz açılmadı
Nakliye şirketleri, su yolundan geçişe yeniden başlama konusunda temkinli olduklarını belirtti. Bir takip şirketi olan Kpler’e göre, Çarşamba günü iki dökme yük gemisi geçiş yaptı. Savaşın başlamasından bu yana her gün birkaç geminin geçiş yaptığı gözlemlendi. Kpler, 400’den fazla geminin Basra Körfezi’nde “fiilen mahsur kaldığını” söyledi.
İsrail Lübnan’ı ağır vurdu
İsrail, ateşkesin Lübnan’ı kapsamadığını belirterek, militan grup Hizbullah’ın Mart ayında İran’la dayanışma amacıyla İsrail’e roket saldırıları düzenlemesinin ardından açılan cephede Çarşamba günü Hizbullah’a karşı en büyük saldırısını gerçekleştirdi. Lübnan’ın başkenti Beyrut’un yanı sıra Lübnan’ın diğer bazı bölgelerinde de yoğun duman bulutları yükseldi.
İran da Kuveyt’e dronla saldırdı
Gerçeğin kırılganlığını daha da vurgulayan bir gelişme olarak, İran devlet medyası, Basra Körfezi’ndeki İran adası Lavan’da bulunan bir petrol rafinerisinin belirsiz “düşmanlar” tarafından vurulduğunu bildirdi. Bazı Basra Körfezi ülkelerinde de yeni İran saldırıları bildirildi. Kuveyt Savunma Bakanlığı, ateşkese rağmen hava savunmasının İran’dan en az 28 insansız hava aracıyla çatışmaya girdiğini söyledi.
Petrol düştü, borsalar artıyor
Yatırımcılar, haftalar süren ve küresel piyasalarda enerji krizi ve kargaşaya neden olan savaşın ardından ateşkesi memnuniyetle karşıladı. Petrol fiyatları Çarşamba günü düştü; uluslararası gösterge olan Brent petrolü yaklaşık %15 azalarak varil başına 95 dolara geriledi. Küresel borsalar ise yükselişe geçti.
Dünya genelinde çatışmaların durmasıyla gelen rahatlama, bundan sonra ne olacağına dair kafa karışıklığıyla gölgelendi. ABD ve İran’ın savaşı sona erdirecek kalıcı bir anlaşmaya varması için birçok zorluk devam ediyor. Hasar gören rafinerilerde, depolama tesislerinde ve petrol ve doğalgaz sahalarında operasyonların yeniden başlatılması zaman alacak.
İsrail’de sert eleştiriler
İsrail’de medya Başbakan Binyamin Netanyahu’yu sert eleştiriyor. Bazı gazeteler ateşkesi “diplomatik bir felaket” olarak nitelendirdi ve İran’ın teokratik hükümetini yok etme yönündeki belirttiği savaş hedefine ulaşamadığı için onu suçladı.
