Yeni bir araştırma, genellikle hafif soğuk algınlığı benzeri hastalıklara yol açtığı bilinen yaygın bir bakterinin, vücutta yıllarca kalabileceğini ve Alzheimer hastalığını kötüleştirebileceğini ortaya koydu. Uzmanlar ise bu durumdan endişeli…

Bu yetişkinlerin yüzde 80’inin hayatlarının bir döneminde enfekte olduğu düşünülen bir mikroorganizma. Çoğu insan için etkisi boğaz ağrısı, yorgunluk ve burun akıntısıyla sınırlı kalıyor; ancak özellikle küçük çocuklar ve yaşlılar gibi savunmasız bireylerde, zatürre dahil ciddi göğüs enfeksiyonlarına neden olabiliyor.

Bilim insanları Alzheimer hastalığı nedeniyle ölen kişilerin gözlerinde C. pneumoniae izlerine rastladı. Bu bulgu enfeksiyonun Alzheimer’ı tetikleyip hızlandırabileceği sorusunu gündeme getiriyor.

Los Angeles’ta Cedars-Sinai Medical Center’da yürütülen araştırmada enfeksiyon tespit edildiğinde hızlı antibiyotik tedavisinin gelecekte demans riskini azaltabileceği öne sürülüyor. Araştırma Avrupa’da 2024 yılında C. pneumoniae vakalarının önemli ölçüde arttığını gösteren verilerle paralel bir dönemde geldi. 1000 test başına yaklaşık 5 vaka olan oran bir yıl içinde neredeyse 17’ye yükseldi.

Bilim insanları ani artışın nedenini henüz kesin olarak belirleyemedi. Bazıları koronavirüs sonrası bağışıklık düşmesini gündeme getiriyor; karantina dönemlerinde mikroplara maruz kalmayan insanların kısıtlamalar kaldırıldığında daha savunmasız hale gelmiş olabileceğini öne sürülüyor. Diğerleri ise bakterinin yeni bir türünün ortaya çıkmış olabileceğini belirtiyor.

Araştırmada Alzheimer hastalığı, hafif bilişsel bozukluk veya bunama belirtisi göstermeyen 100’den fazla kişiden alınan göz dokuları incelendi. Araştırmacılar özellikle C. pneumoniae bakterisini aradı. Bu bakteri daha önce yapılan çalışmalarla Alzheimer hastalarının beyin dokusunda tespit edilmişti ve hafıza kaybı ile amiloid plakların yakınında bulunduğu biliniyordu.

C. pneumoniae birçok bakteriden farklı olarak insan hücreleri içinde yaşayabiliyor; bağışıklık sisteminden saklanabiliyor, uzun süre vücutta kalabiliyor ve zararlı iltihaplanmalara yol açabiliyor. Bu durum, bilim insanlarını bunama ve bakteriler arasında olası bir bağlantı üzerine teoriler geliştirmeye yöneltti.

Araştırma ekibi retinada enfeksiyon belirtileri aradı. Retina beynin bir uzantısı olarak kabul ediliyor ve eğer bakteriler burada da görülürse göz testiyle Alzheimer riski taşıyan kişilerin tespit edilmesi mümkün olabilecek.

Sonuçlar Alzheimer hastalarının retina ve beyinlerinde C. pneumoniae seviyelerinin normal bilişsel işleve sahip kişilere kıyasla belirgin şekilde yüksek olduğunu ortaya koydu. Bakteriyel yük arttıkça hastaların ölümden önce gördüğü beyin değişiklikleri ve bilişsel gerileme de daha şiddetliydi.

Bilim insanları laboratuvar ortamında da testler gerçekleştirdi. İnsan sinir hücreleri C. pneumoniae ile enfekte edildi ve bunun Alzheimer ile bağlantılı iltihaplanma yollarını aktive ettiği, hastalıkla ilişkili protein seviyelerini artırdığı gözlendi.

Aynı deneyler, Alzheimer benzeri değişiklikler geliştirmek üzere yetiştirilen farelerde de uygulandı. Bakteriler burun yoluyla verildi ve zaman içinde beyin iltihabı, plak birikimi ve davranış değişiklikleri gözlendi.

Araştırmacılar retina desenlerini bilgisayar analiziyle inceleyerek göz testlerinin Alzheimer riskini erken aşamada belirleyebileceğini gösterdi. Cedars-Sinai Medical Center’da görevli Prof. Maya Koronyo-Hamaoui “C. pneumoniae’nin insan dokularında, hücre kültürlerinde ve hayvan modellerinde tutarlı şekilde görülmesi bakteriyel enfeksiyon, iltihaplanma ve nörodejenerasyon arasında daha önce bilinmeyen bir bağlantıyı ortaya koyuyor” dedi.

Profesör Timothy Crother ise “Bu keşif Alzheimer tedavisinde enfeksiyon-iltihap eksenini hedefleme olasılığını gündeme getiriyor” açıklamasını yaptı.

Alzheimer özellikle ABD ve Birleşik Krallık’ta milyonlarca insanı etkiliyor. ABD’de 65 yaş üstü yedi milyondan çok Alzheimer hastası var ve bu sayının 2050 yılına kadar 12,7 milyona ulaşması bekleniyor. 

Birleşik Krallık’ta ise yaklaşık 982 bin kişi demansla yaşıyor ve bu sayı 2040’ta 1,4 milyona çıkacak. Özellikle kadınlar için önde gelen ölüm nedenlerinden biri olan demans, 65 yaş üstü her 11 kişiden birini etkiliyor. Bugün doğan her üç kişiden birinin hayatı boyunca bu hastalığa yakalanması bekleniyor. Ülkemizde de sayı her geçen gün artıyor.